BRAIN. Broad Research in Artificial Intelligence and Neuroscience
Volume: 17 | Issue: 2 |
The Role of Artificial Intelligence and Neuroscience in Business Ethics: A Human Resources Perspective
Published June 3, 2026
❝
Cite
Liviana Andreea Nimineț -
Vasile Alecsandri University of Bacău (RO),
Andreea Feraru-Prepeliță -
Vasile Alecsandri University of Bacău (RO),
Valer Nimineț -
Vasile Alecsandri University of Bacău (RO),
Abstract
دور الذكاء الاصطناعي وعلم الأعصاب في أخلاقيات الأعمال: منظور الموارد البشرية
المؤلفون:
ليفيانا أندريا نيمينيتس، أندريا فيرارو-بريبيليتسا، فالير نيمينيتس
الملخص:
تُحدث تقنيات الذكاء الاصطناعي (AI) وعلم الأعصاب تحولاً متسارعاً في بيئة العمل، إذ تتيح مكاسب كبيرة في الكفاءة التشغيلية، واكتشاف المواهب، وتحليلات القوى العاملة، لكنها تولّد في الوقت نفسه مخاطر أخلاقية وقانونية واجتماعية عميقة. تبحث هذه الورقة في تأثير تلك التقنيات على إدارة الموارد البشرية (HR) من منظور متعدد التخصصات يتسم بالدقة، من خلال الجمع بين بيانات إحصائية حديثة من رومانيا والدول الأعضاء في الاتحاد الأوروبي، ورؤى مستمدة من علم النفس التنظيمي والأخلاقيات التطبيقية ونظرية التعلم الآلي. ونحلل تطبيقات ملموسة في التوظيف، وتقييم الأداء، وإدارة التنوع، ورفاه الموظفين، مع تقديم بيانات تجريبية توضّح الاتجاهات والفوارق السائدة.
تشمل النتائج الرئيسية أن 13.5% فقط من مؤسسات الاتحاد الأوروبي كانت قد اعتمدت الذكاء الاصطناعي رسمياً بحلول عام 2024، بينما لم تتجاوز نسبة الاعتماد في رومانيا 3.1% (يوروستات، 2025). ويتناقض ذلك مع واقع ملحوظ على مستوى الممارسة اليومية، حيث يستخدم نحو 35% من العاملين في المكاتب في رومانيا أدوات الذكاء الاصطناعي بانتظام (Romania Journal، 2024). وتُصاغ هذه الفجوة بين الاعتماد المؤسسي الرسمي والاستخدام غير الرسمي من جانب الموظفين باعتبارها مشكلة حوكمة معقدة، لا مجرد تأخر تكنولوجي، تقع عند تقاطع علم النفس التنظيمي والأخلاقيات التطبيقية ونظرية التعلم الآلي؛ وهو منظور موحّد يقوم عليه الإطار التحليلي الكامل لهذه الورقة.
ونحدّد بصورة منهجية المخاطر الأخلاقية، ومنها التحيز الخوارزمي في التوظيف الآلي (كما يتضح من نظام التوظيف الذي أوقفته شركة أمازون بعد أن كان يعاقب السير الذاتية للنساء)، والمراقبة العصبية الخفية باستخدام أجهزة تخطيط كهربية الدماغ (EEG) القابلة للارتداء، وغياب الشفافية في تقييم الأداء المعتمد على الذكاء الاصطناعي. كما نستند في استراتيجيات الحد من هذه المخاطر إلى قانون الاتحاد الأوروبي للذكاء الاصطناعي (2024) وإطار التقنيات العصبية الناشئ.
وإسهاماً جديداً، نقترح ونفصّل نموذجاً رياضياً للتحسين تسعى فيه المؤسسات إلى تعظيم دالة منفعة تجمع بين مكاسب الإنتاجية، وعقوبات التحيز، وتكاليف مخاطر الخصوصية، مع الخضوع لقيود رسمية تتعلق بالإنصاف (تكافؤ الفرص) والحقوق العصبية. ويُحل النموذج باستخدام طرائق لاغرانج، ويُوضَّح تطبيقه من خلال دراسة حالة مفصّلة لشركة تكنولوجيا رومانية افتراضية. ويقدّم هذا النهج المنظم، القائم على البيانات والمرتكز على الأخلاقيات، إرشادات عملية لمتخصصي الموارد البشرية، وهيئات حوكمة الشركات، وصانعي السياسات الراغبين في نشر الذكاء الاصطناعي والتقنيات العصبية بصورة مسؤولة ومتوافقة مع قانون الاتحاد الأوروبي.
Le rôle de l’intelligence artificielle et des neurosciences dans l’éthique des affaires : une perspective des ressources humaines
Liviana Andreea Nimineț, Andreea Feraru-Prepeliță, Valer Nimineț
Les technologies de l’intelligence artificielle (IA) et des neurosciences transforment le monde du travail à un rythme accéléré, offrant des gains considérables en matière d’efficacité opérationnelle, d’identification des talents et d’analyse des effectifs, tout en engendrant de profonds risques éthiques, juridiques et sociaux. Cet article examine leur incidence sur la gestion des ressources humaines (RH) selon une perspective interdisciplinaire rigoureuse, en associant des données statistiques récentes provenant de Roumanie et des États membres de l’Union européenne à des éclairages issus de la psychologie organisationnelle, de l’éthique appliquée et de la théorie de l’apprentissage automatique. Nous analysons des applications concrètes dans le recrutement, l’évaluation des performances, la gestion de la diversité et le bien-être des salariés, en présentant des données empiriques qui mettent en lumière les tendances et les disparités existantes. Parmi les principaux résultats, seuls 13,5 % des entreprises de l’UE avaient officiellement adopté l’IA en 2024, contre à peine 3,1 % en Roumanie (Eurostat, 2025). Ces chiffres contrastent avec une réalité de terrain frappante : environ 35 % des employés de bureau roumains utilisent déjà régulièrement des outils d’IA (Romania Journal, 2024). Cet écart entre l’adoption officielle par les entreprises et l’utilisation informelle par les salariés est envisagé comme un problème complexe de gouvernance, plutôt que comme un simple retard technologique, situé au croisement de la psychologie organisationnelle, de l’éthique appliquée et de la théorie de l’apprentissage automatique. Cette approche unifiée sous-tend l’ensemble du cadre analytique de cet article. Nous recensons systématiquement les risques éthiques — biais algorithmiques dans le recrutement automatisé (illustrés par l’ancien système de recrutement d’Amazon, désormais abandonné, qui pénalisait les CV des femmes), neurosurveillance clandestine au moyen de casques EEG portables et manque de transparence des évaluations de performance fondées sur l’IA — et inscrivons les stratégies d’atténuation à la fois dans le règlement européen sur l’intelligence artificielle (AI Act, 2024) et dans le cadre émergent relatif aux neurotechnologies. À titre de contribution originale, nous proposons et développons un modèle mathématique d’optimisation dans lequel les organisations maximisent une fonction d’utilité combinant les gains de productivité, les pénalités liées aux biais et les coûts associés aux risques pour la vie privée, sous réserve de contraintes formelles d’équité (égalité des chances) et de respect des neurodroits. Le modèle, résolu à l’aide de méthodes lagrangiennes, est illustré par une étude de cas détaillée portant sur une entreprise technologique roumaine hypothétique. Cette approche structurée, fondée sur les données et ancrée dans l’éthique, fournit des orientations concrètes aux professionnels des RH, aux organes de gouvernance des entreprises et aux responsables de l’élaboration des politiques publiques qui souhaitent déployer l’IA et les neurotechnologies de manière responsable et conformément au droit de l’UE.
Rola sztucznej inteligencji i neuronauki w etyce biznesu: perspektywa zarządzania zasobami ludzkimi
Autorzy:
Liviana Andreea Nimineț, Andreea Feraru-Prepeliță, Valer Nimineț
Streszczenie:
Technologie sztucznej inteligencji (AI) i neuronauki przekształcają środowisko pracy w coraz szybszym tempie, oferując znaczące korzyści w zakresie efektywności operacyjnej, identyfikacji talentów i analityki pracowniczej, a jednocześnie stwarzając poważne zagrożenia etyczne, prawne i społeczne. W artykule przeanalizowano ich wpływ na zarządzanie zasobami ludzkimi (HR) z rygorystycznej perspektywy interdyscyplinarnej, łącząc aktualne dane statystyczne z Rumunii i państw członkowskich Unii Europejskiej z ustaleniami psychologii organizacji, etyki stosowanej i teorii uczenia maszynowego. Analizujemy konkretne zastosowania w rekrutacji, ocenie wyników pracy, zarządzaniu różnorodnością i dobrostanie pracowników, przedstawiając dane empiryczne ilustrujące dominujące tendencje i dysproporcje.
Do najważniejszych ustaleń należy fakt, że do 2024 roku jedynie 13,5% przedsiębiorstw w UE formalnie wdrożyło AI, a w Rumunii wskaźnik ten wynosił zaledwie 3,1% (Eurostat, 2025). Kontrastuje to z sytuacją w praktyce, w której około 35% rumuńskich pracowników biurowych regularnie korzysta już z narzędzi AI (Romania Journal, 2024). Rozbieżność między formalnym wdrażaniem AI przez przedsiębiorstwa a nieformalnym korzystaniem z niej przez pracowników ujmujemy jako złożony problem zarządzania i nadzoru, a nie jedynie opóźnienie technologiczne. Problem ten znajduje się na styku psychologii organizacji, etyki stosowanej i teorii uczenia maszynowego; takie zintegrowane ujęcie stanowi podstawę całych ram analitycznych niniejszego artykułu.
Systematycznie identyfikujemy zagrożenia etyczne: uprzedzenia algorytmiczne w zautomatyzowanej rekrutacji (na przykładzie wycofanego już systemu rekrutacyjnego firmy Amazon, który dyskryminował życiorysy kobiet), ukryty nadzór neurofizjologiczny za pomocą noszonych na głowie urządzeń EEG oraz brak przejrzystości w ocenie wyników pracy wspomaganej przez AI. Strategie ograniczania tych zagrożeń opieramy zarówno na unijnym akcie w sprawie sztucznej inteligencji (AI Act, 2024), jak i na powstających ramach regulacyjnych dotyczących neurotechnologii (Neurotechnology Framework).
Nowatorskim wkładem artykułu jest zaproponowanie i szczegółowe opracowanie matematycznego modelu optymalizacyjnego, w którym organizacje maksymalizują funkcję użyteczności łączącą korzyści wynikające ze wzrostu produktywności, kary za stronniczość algorytmiczną oraz koszty związane z ryzykiem naruszenia prywatności, przy zachowaniu formalnych ograniczeń dotyczących sprawiedliwości (równości szans) i neuropraw. Zastosowanie modelu, rozwiązanego metodami Lagrange’a, przedstawiono w szczegółowym studium przypadku hipotetycznej rumuńskiej firmy technologicznej.
To uporządkowane, oparte na danych i zakorzenione w zasadach etycznych podejście dostarcza konkretnych wskazówek specjalistom HR, organom nadzoru korporacyjnego oraz decydentom publicznym, którzy dążą do odpowiedzialnego wdrażania AI i neurotechnologii zgodnie z prawem Unii Europejskiej.
El papel de la inteligencia artificial y la neurociencia en la ética empresarial: una perspectiva de recursos humanos
Autores:
Liviana Andreea Nimineț - Vasile Alecsandri University of Bacău (RO)
Andreea Feraru-Prepeliță - Vasile Alecsandri University of Bacău (RO)
Valer Nimineț - Vasile Alecsandri University of Bacău (RO)
Resumen
La inteligencia artificial (IA) y las tecnologías de neurociencia están transformando el entorno laboral a un ritmo acelerado, ofreciendo importantes beneficios en eficiencia operativa, identificación del talento y análisis de la fuerza laboral, al tiempo que generan profundos riesgos éticos, jurídicos y sociales.
Este artículo examina su impacto en la gestión de recursos humanos (RR. HH.) desde una perspectiva interdisciplinaria rigurosa, integrando datos estadísticos recientes de Rumanía y de los Estados miembros de la Unión Europea con aportaciones de la psicología organizacional, la ética aplicada y la teoría del aprendizaje automático.
Analizamos aplicaciones concretas en contratación, evaluación del desempeño, gestión de la diversidad y bienestar de los empleados, proporcionando datos empíricos que permiten comprender las tendencias y disparidades predominantes.
Entre los principales hallazgos se observa que solo el 13,5 % de las empresas de la UE había adoptado formalmente la IA en 2024, mientras que Rumanía registraba una tasa de adopción de apenas el 3,1 % (Eurostat, 2025), en contraste con una realidad llamativa a nivel práctico, en la que aproximadamente el 35 % de los trabajadores de oficina rumanos ya utilizaban herramientas de IA de manera habitual (Romania Journal, 2024).
Esta divergencia entre la adopción formal por parte de las empresas y el uso informal por parte de los empleados se conceptualiza como un problema complejo de gobernanza —y no como un simple retraso tecnológico— situado en la intersección de la psicología organizacional, la ética aplicada y la teoría del aprendizaje automático, un enfoque unificado que sustenta todo el marco analítico de este artículo.
Se identifican sistemáticamente riesgos éticos, entre ellos el sesgo algorítmico en la contratación automatizada —ejemplificado por el ya discontinuado sistema de selección de Amazon que penalizaba los currículos de mujeres—, la neurovigilancia encubierta mediante dispositivos EEG portátiles y la opacidad en la evaluación del desempeño impulsada por IA.
Las estrategias de mitigación se fundamentan tanto en el Reglamento de Inteligencia Artificial de la UE (2024) como en el emergente Marco de Neurotecnología.
Como contribución novedosa, proponemos y desarrollamos un modelo matemático de optimización en el que las organizaciones maximizan una función de utilidad que combina incrementos de productividad, penalizaciones por sesgo y costes asociados al riesgo para la privacidad, sujeto a restricciones formales de equidad —igualdad de oportunidades— y de neuroderechos.
El modelo, resuelto mediante métodos lagrangianos, se demuestra a través de un estudio de caso detallado de una empresa tecnológica rumana hipotética.
Este enfoque estructurado, basado en datos y fundamentado éticamente ofrece orientaciones concretas para profesionales de recursos humanos, órganos de gobierno corporativo y responsables de políticas públicas que buscan implementar la IA y la neurotecnología de manera responsable y conforme al derecho de la Unión Europea.
Роль штучного інтелекту та нейронауки в діловій етиці: погляд з перспективи управління людськими ресурсами
Автори:
Liviana Andreea Nimineț, Andreea Feraru-Prepeliță, Valer Nimineț
Анотація:
Технології штучного інтелекту (ШІ) та нейронауки дедалі швидше трансформують робоче середовище, забезпечуючи значні переваги в операційній ефективності, виявленні талантів та аналітиці персоналу, але водночас породжуючи серйозні етичні, правові й соціальні ризики. У цій статті їхній вплив на управління людськими ресурсами (HR) розглядається з позицій ґрунтовного міждисциплінарного підходу, який поєднує актуальні статистичні дані з Румунії та держав — членів Європейського Союзу з напрацюваннями організаційної психології, прикладної етики й теорії машинного навчання. Ми аналізуємо конкретні сфери застосування цих технологій у доборі персоналу, оцінюванні результативності праці, управлінні різноманіттям і забезпеченні добробуту працівників, наводячи емпіричні дані, що висвітлюють основні тенденції та відмінності. Серед ключових результатів: станом на 2024 рік лише 13,5% підприємств ЄС офіційно впровадили ШІ, а в Румунії цей показник становив лише 3,1% (Eurostat, 2025). Водночас фактична ситуація разюче відрізняється: приблизно 35% румунських офісних працівників уже регулярно використовують інструменти ШІ (Romania Journal, 2024). Цю розбіжність між офіційним упровадженням ШІ на рівні підприємств і неформальним використанням працівниками ми концептуалізуємо як складну проблему управління, а не просто технологічне відставання. Вона перебуває на перетині організаційної психології, прикладної етики та теорії машинного навчання; саме таке цілісне бачення лежить в основі всієї аналітичної моделі статті. Ми систематично визначаємо етичні ризики — алгоритмічну упередженість під час автоматизованого наймання (прикладом є нині виведена з експлуатації система рекрутингу Amazon, яка дискримінувала резюме жінок), приховане нейроспостереження за допомогою носимих ЕЕГ-гарнітур та непрозорість оцінювання результативності праці із застосуванням ШІ — і обґрунтовуємо стратегії їх мінімізації з урахуванням як Акта ЄС про штучний інтелект (2024), так і нової рамкової концепції регулювання нейротехнологій (Neurotechnology Framework). Як новий науковий внесок ми пропонуємо й детально розробляємо математичну оптимізаційну модель, у якій організації максимізують функцію корисності, що поєднує приріст продуктивності, штрафи за упередженість і витрати, пов’язані з ризиками для приватності, за умови дотримання формальних обмежень справедливості (рівності можливостей) та нейроправ. Модель, розв’язану методами Лагранжа, проілюстровано докладним дослідженням випадку гіпотетичної румунської технологічної компанії. Цей структурований, заснований на даних та етично обґрунтований підхід пропонує конкретні рекомендації фахівцям з управління персоналом, органам корпоративного управління й розробникам державної політики, які прагнуть відповідально впроваджувати ШІ та нейротехнології з дотриманням законодавства ЄС.
Artificial intelligence (AI) and neuroscience technologies are transforming the workplace at an accelerating pace, offering significant gains in operational efficiency, talent identification, and workforce analytics, while simultaneously generating profound ethical, legal, and social risks. This paper examines their impact on human resources (HR) management from a rigorous interdisciplinary perspective, integrating recent statistical data from Romania and European Union member states with insights from organisational psychology, applied ethics, and machine-learning theory. We analyse concrete applications in recruitment, performance evaluation, diversity management, and employee well-being, providing empirical data that illuminate prevailing trends and disparities. Key findings include: only 13.5% of EU enterprises had formally adopted AI by 2024, with Romania recording a mere 3.1% adoption rate (Eurostat, 2025), contrasted with a striking ground-level reality in which approximately 35% of Romanian office workers already use AI tools regularly (Romania Journal, 2024). This divergence between formal enterprise adoption and informal employee use is conceptualised as a complex governance problem-rather than a mere technological lag-situated at the intersection of organisational psychology, applied ethics, and machine-learning theory, a unified framing that underlies the entire analytical framework of this paper. We systematically identify ethical risks - algorithmic bias in automated hiring (exemplified by Amazon’s now-discontinued recruiting engine that penalised women’s resumes), covert neuro-surveillance via wearable EEG headsets, and opacity in AI-driven performance appraisal - and ground mitigation strategies in both the EU AI Act (2024) and the emerging Neurotechnology Framework. As a novel contribution, we propose and elaborate a mathematical optimisation model in which organisations maximise a utility function combining productivity gains, bias penalties, and privacy risk costs, subject to formal fairness (equal opportunity) and neurorights constraints. The model, solved via Lagrangian methods, is demonstrated through a detailed case study of a hypothetical Romanian technology firm. This structured, data-driven, ethically grounded approach offers concrete guidance for HR professionals, corporate governance bodies, and policymakers seeking to deploy AI and neurotechnology responsibly and in compliance with EU law.
Academic discipline and sub-disciplines:
Artificial Intelligence; Applied Ethics; Human Resource Management
Keywords
DOI: http://dx.doi.org/10.70594/brain/17.2/9
Article Overview Video
Related articles:
-
Using AI Technologies and Digital Learning Tools in Professional Education of Master’s Students: Neuroscientific Aspects and Educational Innovations
Serhii Yashchuk , Yuliia Kolisnyk-Humeniuk , Tetiana Shvets , Vasyl Shunkov , Dmytro Kuiavets , Svitlana Gvozdii , Borys Maksymchuk (2 shared keywords) -
Artificial Intelligence and Neuroeducation: Enhancing Education for Students or Patients with Albinism
Ana-Maria Danila , Irina-Luciana Gurzu , Bogdan Novac , Otilia Novac , Antoneta Dacia Petroaie , Alin Ciobica , Ioana Vata , Gabriel Dăscălescu , Bogdan Gurzu (2 shared keywords) -
Public Morality as a Mental, Social and Determinative Phenomenon: Neuroethical Aspects
Nadiia SKRYPNYK , Valentina SINELNIKOVA , Sviatoslav OVCHARENKO , Tetyana SHNURENKO , Andriy IVANISH , Pelaheia PAVLIUCHENKO (2 shared keywords) -
Quo vadis, Intelligent Machine?
Rosemarie Velik (2 shared keywords) -
The Mediatisation of Femicide and Intimate Partner Violence in Romania: Media Exposure, Perceived Safety, and Relationship-Specific Psychological Vulnerability Among Women
Iacobina Carmen Zau , Julia Zakarias , Manuela Dora Gyorgy , Dan Octavian Rusu , Cristian Delcea , Ionut Virgil Șerban (1 shared keywords) -
Artificial Intelligence in Dementia with Lewy Bodies — Current Applications, Diagnostic Challenges, and Future Perspectives
Maria Ciubotaru , Laura Romilă , Alin Ciobica , Mihai Hogas , Bogdan Novac , Ancuta Miler , Ecaterina Tomaziu-Todosia Anton , Otilia Novac , Adrian Cantemir (1 shared keywords) -
Neurocysticercosis in the Era of Artificial Intelligence: Neuroanatomical Insights, Neuroimaging and Predictive Computational Neurology
George Cătălin Moroșan , Roxana Florentina Gavril , Liviu Ciprian Gavril , Ana Maria Dumitrescu , Irina Florentina Bușilă , Laura Florea , Mihaela Dora Donciu , Carmen Valerica Rîpă , Lucia Corina Dima Cozma , Roxana Gabriela Cobzaru , Anca Sava (1 shared keywords) -
Transforming Educational Content and Forms in the Context of European Integration and Artificial Intelligence
Olena Tadeush , Olena Teplova , Iryna Maidaniuk , Kostiantyn Levchuk , Svitlana Bogatchuck , Vira Korniat (1 shared keywords) -
Axiological, Institutional and Neuropedagogical Aspects of Holistic Education Development in the European Sociocultural Space
Olena Rebrova , Tetiana Shostachuk , Iryna Mardarova , Oleksii Lystopad , Ganna Ralo , Halyna Nikolai (1 shared keywords) -
Ethical Considerations in the Application of Artificial Intelligence in Education: A Bibliometric and Thematic Inquiry
Olasile Babatunde Adedoyin , Zehra Altinay , Nedime Karasel (1 shared keywords)
▲